Dokładnie 80 lat temu, 16 stycznia 1946 roku Rada Ministrów utworzyła przedsiębiorstwo „Państwowa Komunikacja Samochodowa” z koncesją na obsługę regularnych połączeń krajowych. Było to oficjalne powstanie PKS, którego logo trwale wpisało się w historię polskiego transportu pasażerskiego.
Przedsiębiorstwo „Państwowa Komunikacja Samochodowa” (PKS) uzyskało osobowość prawną na mocy dekretu z 13 lutego tego samego roku. PKS miał obsługiwać krajowe połączenia regularne, będąc kluczowym elementem odbudowy i rozbudowy infrastruktury transportowej zniszczonej podczas wojny.
W tym okresie Polska dopiero zaczynała odbudowywać zniszczone linie kolejowe, które były w pełni podporządkowane wojsku radzieckiemu, a transport cywilny był ograniczony. Na początku lat 40. pojawiły się pierwsze próby organizacji transportu – w 1944 roku powołano w Lublinie jednostkę Autotransport, bazującą na przedwojennych strukturach, ale jej funkcjonowanie było chaotyczne, a tabor – zniszczony i niesprawny. Sytuację komplikowały częste kradzieże, konfiskaty i chaos organizacyjny, wynikający z wojennych warunków i okupacyjnej rzeczywistości.
Po zakończeniu wojny i odbudowie podstawowej infrastruktury, w 1945 roku powołano Państwowy Urząd Samochodowy (PUS), który miał uporządkować i rozwinąć transport samochodowy. Jednak już w 1945 roku został on rozwiązany, a jego funkcje przejęła nowa jednostka – PKS, która przejęła majątek i tabor PUS, a także bazę techniczną, tworząc podstawy państwowego przedsiębiorstwa transportowego.
Na początku działalności PKS opierał się głównie na zniszczonych pojazdach poniemieckich, często wyciąganych z ruin i magazynów, co wymagało intensywnych napraw. Mimo trudnych warunków, już w 1946 roku PKS obsługiwał kilkanaście linii i przewiózł miliony pasażerów, stopniowo rozszerzając działalność. Władze dążyły do unifikacji i rozbudowy sieci – powołano własne warsztaty, zajezdnie i centra techniczne, a PKS stał się głównym narzędziem odbudowy komunikacji w kraju.
Tak rozpoczęła się historia rozwijającego się państwowego systemu transportu samochodowego, który od podstaw tworzył nowoczesną infrastrukturę i podstawy gospodarki transportowej w powojennej Polsce.
Przez osiem dekad PKS Warszawa stał się częścią życia milionów ludzi. Byliśmy z Wami podczas mroźnych Zim Stulecia, woziliśmy na pierwsze rodzinne wakacje legendarnymi Sanosami i towarzyszyliśmy w codziennych dojazdach do pracy czy szkoły. Każdy przejechany kilometr to historia konkretnego pasażera i pasja pokoleń naszych pracowników od szoferów i konduktorów, po mechaników dbających o każdy detal w warsztatach na Woli.
Osiemdziesiąt lat tradycji zobowiązuje do dalszego rozwoju. Dzisiejszy Dworzec Warszawa Zachodnia to nowoczesne, tętniące życiem centrum komunikacyjne, które nieustannie modernizujemy. Wdrażamy nowe systemy i podnosimy standard podróży, bo transport to dla nas coś więcej niż przemieszczanie się między punktami, to bezpieczeństwo i zaufanie, jakim obdarzają nas pasażerowie.
Tą publikacją rozpoczynamy cykl historyczny na temat PKS – przedstawimy w nim 80 lat działalności z punktu widzenia pracowników, historię taboru oraz dworca autobusowego. Zachęcamy do lektury.
